آنچه در این مقاله می خوانید:
بررسی امکان رجوع زوجه پس از بخشش مهریه
مهریه یکی از حقوق مالی زن در عقد نکاح است که به محض وقوع عقد، زن مالک آن میشود.
با این حال، در مواردی ممکن است زن از مهریه خود بگذرد یا آن را ببخشد؛ مثلاً در زمان اختلاف، برای طلاق توافقی یا بازگشت آرامش به زندگی.
اما یکی از پرسشهای رایج این است که:
آیا زن میتواند پس از بخشش مهریه، دوباره آن را مطالبه کند؟
پاسخ به این پرسش بستگی دارد به نحوه و نوع بخشش مهریه که در ادامه بررسی میشود.
⚖️ ۱. مفهوم بخشش مهریه
بخشش مهریه در حقوق ایران ممکن است به یکی از دو شکل زیر انجام شود:
بذل مهریه (در طلاق خلع یا مبارات)
در این حالت، زن در مقابل طلاق، مهریهاش را به شوهر میبخشد تا طلاق انجام شود.هبه مهریه (بخشش بدون عوض)
زن مهریهاش را بدون دریافت چیزی، از روی میل و رضایت به شوهر میبخشد (مانند هبه مالی معمول).
هرکدام از این دو نوع، احکام خاصی دارند که بر امکان رجوع زوجه اثر میگذارد.
⚖️ ۲. رجوع از بخشش مهریه در طلاق خلع
بر اساس ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی:
«طلاق خلع آن است که زن به واسطه کراهتی که از شوهر دارد، در مقابل مالی که به شوهر میدهد (اعم از تمام یا قسمتی از مهریه)، طلاق میگیرد.»
و طبق ماده ۱۱۴۷ همان قانون:
«در طلاق خلع و مبارات، مادامیکه زن به عوض رجوع نکرده، شوهر حق رجوع ندارد.»
بنابراین:
زن تا زمانی که در عده است میتواند از بذل مهریه رجوع کند.
در صورت رجوع زن به مهریه، طلاق از حالت بائن به رجعی تبدیل میشود و شوهر نیز میتواند در ایام عده به زن رجوع کند.
📌 نتیجه:
در طلاق خلع و مبارات، زن میتواند در زمان عده از بخشش مهریهاش برگردد؛
اما اگر عده تمام شود، دیگر حق رجوع ندارد.
⚖️ ۳. رجوع از بخشش مهریه در قالب هبه
در صورتی که زن مهریهاش را به صورت هبه (بخشش عادی) به شوهر داده باشد،
موضوع تابع قواعد هبه در قانون مدنی است.
مطابق ماده ۸۰۳ قانون مدنی:
«بعد از قبض، واهب نمیتواند از هبه رجوع کند مگر در مواردی که حق رجوع برای او باقی باشد.»
در ادامه، ماده ۸۰۴ میگوید:
«در صورتی که متهب (کسی که هدیه را گرفته) پدر، مادر یا اولاد واهب باشد، واهب حق رجوع ندارد.»
بنابراین، در بخشش مهریه بهصورت هبه:
اگر مهریه تحویل داده شده و شوهر آن را قبض کرده باشد، زن دیگر نمیتواند رجوع کند؛
مگر اینکه مهریه هنوز تحویل نشده باشد یا زن در عقد شرط رجوع گذاشته باشد.
📌 نکته:
اگر زن فقط «قول» بخشش داده باشد و مهریه را تحویل نداده باشد،
میتواند از تصمیم خود برگردد چون هنوز عقد هبه تحقق نیافته است.
⚖️ ۴. رجوع از مهریه در طلاق توافقی
در طلاق توافقی، معمولاً زن در توافقنامه مهریه را میبخشد تا طلاق انجام شود.
اما اگر پس از ثبت طلاق، پشیمان شود،
دیگر امکان رجوع وجود ندارد مگر در صورتی که طلاق خلع بوده و عده هنوز باقی باشد.
📌 پس از ثبت طلاق و پایان عده، مهریه دیگر قابل مطالبه نیست.
⚖️ ۵. رویه قضایی و نظر فقها
رویه محاکم قضایی و فتاوای فقها در این زمینه تقریباً یکسان است:
اگر زن در قالب طلاق خلع مهریه را ببخشد → تا پایان عده حق رجوع دارد.
اگر مهریه را بهصورت هبه غیرمعوض بخشیده باشد → در صورت قبض، رجوع ممکن نیست.
اگر مهریه را در طلاق توافقی ببخشد و طلاق ثبت شود → امکان رجوع وجود ندارد.
🧩 جمعبندی
امکان رجوع زن پس از بخشش مهریه، بستگی به نوع بخشش دارد:
| نوع بخشش مهریه | زمان امکان رجوع | نتیجه رجوع |
|---|---|---|
| در طلاق خلع یا مبارات | فقط در ایام عده | تبدیل طلاق به رجعی |
| در هبه (بدون تحویل) | تا قبل از قبض | مهریه قابل مطالبه |
| در هبه (پس از قبض) | ندارد | بخشش قطعی است |
| در طلاق توافقی (ثبتشده) | ندارد | غیرقابل رجوع |
بنابراین، زن تنها در طلاق خلع در زمان عده یا قبل از تحویل مهریه در هبه میتواند از بخشش خود برگردد.
