آنچه در این مقاله می خوانید:
مهریه یکی از مهمترین حقوق مالی زن در ازدواج است که قانونگذار در مواد ۱۰۸۲ تا ۱۰۹۲ قانون مدنی آن را به رسمیت شناخته است.
در سالهای اخیر، برای جلوگیری از زندانی شدن مردان بهدلیل ناتوانی در پرداخت مهریه، نوع جدیدی از شرط مهریه با عنوان «مهریه عندالاستطاعه» در عقدنامهها درج شده است.
درک تفاوت این نوع مهریه با مهریه عندالمطالبه، برای زوجین و وکلا اهمیت بسیاری دارد.
💍 مهریه عندالاستطاعه چیست؟
«مهریه عندالاستطاعه» به معنای مهریهای است که پرداخت آن منوط به استطاعت (توانایی مالی) زوج میباشد.
بهعبارت دیگر، زن فقط در صورتی میتواند مهریهاش را مطالبه کند که ثابت کند شوهر در زمان مطالبه، توانایی مالی پرداخت آن را دارد.
📘 مبنای قانونی:
این شرط برخلاف قانون نیست و طبق ماده ۱۰ قانون مدنی، چون با تراضی طرفین درج میشود، صحیح و لازمالاجرا است.
🔹 مثال:
اگر در عقدنامه قید شود: «مهریه خانم عندالاستطاعه میباشد»، زن تنها زمانی میتواند مهریه را دریافت کند که توانایی مالی شوهر را اثبات نماید.
⚖️ مهریه عندالمطالبه چیست؟
«مهریه عندالمطالبه» نوع رایج و سنتی مهریه است که طبق آن، زن بهمحض انعقاد عقد نکاح مالک مهریه میشود و هر زمان بخواهد میتواند آن را مطالبه کند،
حتی اگر شوهر در آن لحظه توانایی پرداخت نداشته باشد.
📘 مبنای قانونی:
مطابق ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی،
«به مجرد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی در آن بنماید.»
🔹 بنابراین:
در مهریه عندالمطالبه، زن نیازی به اثبات توانایی مالی شوهر ندارد؛ برعکس، شوهر باید برای تقسیط یا تأخیر پرداخت، ناتوانی خود را ثابت کند.
⚖️ تفاوتهای میان مهریه عندالاستطاعه و عندالمطالبه
| مورد مقایسه | مهریه عندالاستطاعه | مهریه عندالمطالبه |
|---|---|---|
| زمان استحقاق زن | هنگام اثبات توانایی مالی شوهر | بلافاصله پس از عقد |
| بار اثبات (اثبات استطاعت یا ناتوانی) | بر عهده زن است | بر عهده شوهر است |
| اجرای مهریه | منوط به ارائه دلایل کافی از دارایی زوج است | زن میتواند فوراً تقاضای اجراییه کند |
| امکان بازداشت شوهر | فقط در صورت اثبات استطاعت مالی و امتناع از پرداخت | در صورت عدم پرداخت پس از صدور حکم |
| هدف قانونگذار | حمایت از مردان ناتوان از پرداخت و جلوگیری از حبس غیرمنصفانه | تأمین سریع حق مالی زن |
| نقش دادگاه یا اجرای ثبت | بررسی وضعیت مالی زوج قبل از صدور اجراییه | صدور اجراییه بدون بررسی اولیه توان مالی |
| اثبات توسط | زوجه (زن) | زوج (مرد) |
⚙️ نحوه مطالبه مهریه عندالاستطاعه
۱. ثبت دادخواست مطالبه مهریه در دادگاه خانواده یا اجرای ثبت
۲. اثبات استطاعت مالی شوهر توسط زن از طریق:
ارائه مستندات بانکی، فیش حقوقی یا اسناد مالکیت
استعلام از اداره ثبت یا بانک مرکزی
۳. در صورت اثبات توانایی مالی، دادگاه شوهر را محکوم به پرداخت یا تقسیط مهریه میکند.
۴. در غیر این صورت، دادگاه دعوا را تا زمان احراز استطاعت مالی متوقف میسازد.
⚖️ آثار و مزایای مهریه عندالاستطاعه
جلوگیری از سوءاستفاده از مهریههای سنگین
کاهش دعاوی منجر به حبس مردان
منصفانهتر شدن تعهدات مالی در ازدواج
ایجاد تعادل میان حق زن و توان مالی مرد
⚖️ ایرادات و مشکلات اجرایی
اثبات توانایی مالی مرد ممکن است برای زن دشوار و زمانبر باشد.
برخی مردان با انتقال صوری اموال یا پنهان کردن دارایی از پرداخت مهریه فرار میکنند.
در صورت اختلاف، تشخیص «استطاعت» کاملاً به نظر قاضی بستگی دارد.
🧾 جمعبندی
مهریه عندالاستطاعه و عندالمطالبه هر دو از نظر قانونی معتبرند،
اما تفاوت اصلی آنها در زمان و شرایط پرداخت است.
در مهریه عندالمطالبه، زن هر زمان بخواهد میتواند مهریهاش را مطالبه کند،
در حالیکه در مهریه عندالاستطاعه، پرداخت منوط به اثبات توانایی مالی مرد است.
انتخاب آگاهانه میان این دو نوع مهریه میتواند از بروز اختلافات و مشکلات حقوقی در آینده جلوگیری کند.
