آنچه در این مقاله می خوانید:
💍 نحوه طرح دعوای استرداد هدایای دوران نامزدی
در دوران نامزدی، معمولاً میان دو خانواده و نامزدها هدایایی مانند طلا، لباس، یا وسایل شخصی رد و بدل میشود.
اما اگر پیش از عقد رسمی ازدواج، نامزدی به هر دلیل به هم بخورد، این پرسش پیش میآید که آیا میتوان این هدایا را پس گرفت یا خیر؟
قانونگذار در مواد ۱۰۳۷ و ۱۰۳۸ قانون مدنی پاسخ روشن به این موضوع داده است.
⚖️ مبنای قانونی استرداد هدایای نامزدی
به موجب ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی:
«هر یک از نامزدها میتواند در صورت به هم خوردن وصلت منظور، هدایایی را که به طرف دیگر یا والدین او داده است مطالبه کند، اگر عین هدیه موجود باشد.»
بنابراین اصل بر این است که فقط هدیه موجود قابل استرداد است، و اگر از بین رفته باشد (مثلاً مصرف یا فروخته شده باشد)، قابل مطالبه نیست، مگر اینکه عمدی در تلف آن وجود داشته باشد.
🧾 شرایط لازم برای طرح دعوای استرداد هدایا
برای اینکه دعوای استرداد هدایای دوران نامزدی پذیرفته شود، وجود شرایط زیر ضروری است:
رابطه نامزدی میان طرفین وجود داشته باشد.
یعنی وعده ازدواج داده شده اما عقد رسمی صورت نگرفته باشد.نامزدی به هم خورده باشد.
در صورت ازدواج، هدایا جنبه “هدیه زناشویی” پیدا میکند و دیگر قابل استرداد نیست.عین هدیه موجود باشد.
مثلاً حلقه، طلا، گوشی یا لباس هنوز نزد طرف مقابل موجود باشد.هدایا مصرفی نباشند.
قانون تنها هدایای غیرمصرفی را قابل استرداد میداند؛ مثلاً عطر، خوراکی، یا لباس استفادهشده قابل مطالبه نیست.
🏛️ مرجع صالح برای رسیدگی
چون این دعوا جنبه مالی دارد، در صلاحیت شورای حل اختلاف یا دادگاه حقوقی محل اقامت خوانده است.
اگر ارزش هدایا کمتر از ۲۰ میلیون تومان باشد، دعوا در شورای حل اختلاف مطرح میشود؛ در غیر این صورت در دادگاه حقوقی رسیدگی میگردد.
⚙️ مراحل طرح دعوای استرداد هدایا
۱. جمعآوری مدارک و مستندات
فاکتور خرید طلا یا هدیه
شهادت شهود مبنی بر اهدای هدیه در دوران نامزدی
تصاویر یا پیامها در صورت وجود
۲. تنظیم دادخواست
دادخواست باید با خواسته «استرداد هدایای دوران نامزدی» در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شود و در آن فهرست اقلام هدیه و ارزش آنها ذکر گردد.
۳. رسیدگی دادگاه
قاضی با بررسی مدارک، اظهارات طرفین و شهود، در صورتی که عین هدیه موجود باشد، حکم به تحویل آن به هدیهدهنده صادر میکند.
⚖️ نکات مهم در استرداد هدایا
اگر نامزدی به تقصیر یکی از طرفین به هم بخورد (مثلاً خیانت یا خلف وعده)، باز هم هدایا قابل استرداد هستند.
اگر هدیهدهنده فوت کند، وراث او میتوانند مطالبه کنند.
در صورت تلف یا مصرف هدیه، فقط در صورت تقصیر یا عمد، قیمت آن قابل مطالبه است.
هدایای مصرفی یا زینتی کوچک معمولاً قابل استرداد نیستند.
💰 تفاوت هدایای نامزدی با مهریه
| مورد مقایسه | هدایای دوران نامزدی | مهریه |
|---|---|---|
| زمان تعلق | پیش از عقد نکاح | پس از عقد نکاح |
| قابلیت استرداد | فقط در صورت بر هم خوردن نامزدی و وجود عین هدیه | قابل مطالبه در هر زمان |
| ماهیت حقوقی | هدیه مشروط به وقوع ازدواج | دین بر ذمه شوهر |
| مرجع رسیدگی | شورای حل اختلاف / دادگاه حقوقی | دادگاه خانواده |
📄 نمونه متن دادخواست استرداد هدایا
«اینجانب به استناد ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی، تقاضای استرداد هدایای دوران نامزدی شامل یک عدد حلقه طلا، ساعت مچی و گوشی موبایل اهدایی به خوانده را دارم. با توجه به فسخ نامزدی و موجود بودن عین هدایا، صدور حکم به استرداد آنها یا پرداخت معادل قیمت روز را خواستارم.»
🔍 نتیجهگیری
در حقوق ایران، استرداد هدایای دوران نامزدی مشروط به موجود بودن عین هدیه است و در صورت مصرف یا از بین رفتن، اصولاً قابل مطالبه نیست.
بهتر است در زمان نامزدی، اسناد یا فاکتور خرید هدایا نگهداری شود تا در صورت بروز اختلاف، امکان اثبات مالکیت وجود داشته باشد.
