آنچه در این مقاله می خوانید:
بخشنامه رئیس دیوان عالی کشور درباره «تکلیف شعبه همعرض در رسیدگی به پروندههای ارجاعشده پس از نقض رأی دیوان عالی» (یا به اختصار «بخشنامه شعبه همعرض») دارای این مفاد و نکات است:
تاریخ و مرجع صدور
– تاریخ: ۲۳ بهمن ۱۴۰۲
– صادرکننده: رئیس دیوان عالی کشور، حجتالاسلام والمسلمین منتظری
– مخاطب: رؤسای کل دادگستری استانها
مفاد بخشنامه
۱. موضوع و الزام قانونی
– این بخشنامه با استناد به بند «ج» ماده ۴۰۱ و ۴۰۶ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی و همچنین ماده ۴۷۰ قانون آیین دادرسی کیفری در ارتباط با بند ۴ ماده ۴۶۹ آن قانون، صادر شده است.
– تأکید دارد که وقتی دیوان عالی کشور رأیی را نقض کند و پرونده را به دادگاه همعرض ارجاع نماید، آن دادگاه مرجوعالیه مکلف است رسیدگی را انجام دهد و رأی صادر کند؛ رأی انشاشده توسط شعبهای که رأی منقوض را صادر کرده است، فاقد اعتبار است.
۲. اشکال موجود که موجب صدور بخشنامه شده است
– بخشنامه آورده است که گاهی پیش آمده علیرغم تأکید در دادنامههای دیوان بر رسیدگی توسط دادگاه همعرض، همان شعبه صادرکننده رأی سابق که رأیاش نقض شده، دوباره به رسیدگی پرداخته و رأی صادر میکند؛ این عمل موجب اطاله دادرسی و صدور رأی از مرجعی غیرصالح و فاقد اعتبار میشود.
پیامدها و نکات اجرا
دادگاه همعرض (دادگاه مرجوعالیه) پس از نقض رأی توسط دیوان عالی، نمیتواند از رسیدگی شانه خالی کند؛ باید تمام اوراق پرونده و رأی دیوان را لحاظ و رأی جدید صادر نماید.
اگر شعبهای که رأی منقوض را صادر کرده است دوباره رأی دهد، این رأی غیر معتبر تلقی میشود.
این بخشنامه در جهت تحقق اصول قانون اساسی ایران، از جمله اصل ۱۶۱ (نظارت دیوان عالی کشور بر حسن اجرای قوانین) و نیز اصل اتقان آراء صادر شده است.
متن کامل بخشنامه رئیس دیوان عالی کشور درخصوص تکلیف شعبه همعرض در رسیدگی به دادنامه های صادره از دیوان
مورخه 23-11-1402 رئیس دیوان عالی کشور
روسای محترم کل دادگستری استانها
سلام علیکم
نظر به تصریح بند ج ماده 401 و 406 قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی، در مواردی که دیوان عالی کشور رای صادره را نقض و به دادگاه همعرض ارجاع مینماید، دادگاه مرجوعالیه مکلف است با لحاظ رای دیوان عالی کشور و مندرجات پرونده، رسیدگی نموده و مبادرت به انشاء رای نماید و ماده 470 قانون آیین دادرسی کیفری ناظر به بند 4 ماده 469 همان قانون و هم راستا با مواد مذکور از قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی دادگاه همعرض را مکلف به رسیدگی و انشاء رای نموده است.
حسب گزارش و اعلام برخی از همکاران شعب دیوان عالی کشور در مواردی ملاحظه شده پس از نقض رای و علیرغم تصریح در دادنامههای صادره از شعب دیوان عالی کشور مبنی بر رسیدگی در دادگاه همعرض، مجدداً همان شعبه صادر کننده رای منقوض مبادرت به رسیدگی و انشاء رای مینماید. این امر علاوه بر اینکه موجب اطاله دادرسی میشود، صدور رای از مرجع غیرصالح و فاقد اعتبار خواهد بود. لذا ضرورت دارد مراتب به محاکم بدوی و تجدیدنظر اعلام گردد.
محمد جعفر منتظری
